Busana Adat Jawa

 Tata busana iku minangka panging budaya jawa, yaiku woh pangolahing budi, manunggaling pakarti lair lan batin. Nyandhang nganggo kudu dilaras supaya bisane pantes lair lan batine. Kacundhukake antarane kahanan awak lan kalungguhane. Kang diarani panganggon Jawa jangkep iku minangkane perabot kanggo ngadisarira. Lumrahe penganggon Jawa jangkep iku ana 8 werna , yaiku :

1. UDHENG

Udheng Jogja udheng solo

A. Pangertosan Udheng

Udheng basa ngokonipun iket utawi dipunsebat blangkon manawi sampun dados kantun hangagem. Dene basa kramanipun dhestar, punika arupi panganggen ingkang dipunagem kangge nutupi sirah.

Udheng makaten limrahipun kadamel saking kain bathik awujud pesagi, ingkang lajeng kalempit katata kawangun kanthi njlimet supados rerengganipun kiwa tengen sami., lajeng dipun jahit miturut ukuranipun mustaka ingkang ngersakaken. Wekdal sak menika sampun kathah kasade ing toko-toko, udheng sampun dados kantun milih ukuran sarta cakrik sekaranipun.

Kala rumiyin tasih kalimrah Udheng hanggenipun mangangge dipun iras, tegesipun iket ingkang ukuranipun setunggal kacu (taplak meja) lajeng dipun ubed-ubedaken kemawon kanthi tatacara ingkang kalimrah, saksampunipun karaos pas nembe pucuk-pucukipun nembe dipun tangsulaken ing sisih wingking ngandhap mustaka, dene manawi sampun mboten kangge lajeng dipun udari malih.

B. Wangunipun Udheng

Miturut wangunipun, ingkang kaprah wonten kalih inggih punika:

1) Udheng Jebehan

Udheng jebehan menika titikanipun ing ngajeng mboten mawi kuncungipun, sisih wingking mondholanipun terusan mlered saking nginggil mangandhap mujudaken irung-irungan lonjong nanging trepes. Dene sakiwa tengenipun mondholan wonten jebehanipun, awujud elar-elaran, mangiwa lan manengen. Ingkang besus mangagem udheng menika badhe katinggal merbawani sabab menika namung mligi ka-agem dening piyayi luhur.

2) Udheng Cekok Mondhol

Titikanipun udheng cekok inggih menika ing ngajeng wonten kuncungipun, dene ing wingking wonten mondholanipun, awujud lonjong kados tumempel ing wingking udheng. Sisih nginggilipun mondholan wonten rerengganipun awujud dhasi kupu alit.

C. Peranganipun Udheng

Nama – nama peranganipun udheng, cakrik sarta tegesipun:

• Kuncung

Inggih menika awujud pucukipun iket, ingkan mapanipun wonten ngajeng ing tengah pas bathuk. Kuncung menika namung wonten ing udheng cekok mondhol.

• Wiron

Inggih menika perangipun iket ingkang kaplui/kawiru cemeng warninipun, mapanipun wonten ngajenganipun udheng pas kiwa lan tengen sak nginggilipun alis. (ugi dipun sebat dhestar).

• Sunglon

Inggih punika pinggiraning bathik ingkang dipunpapanaken sak nginggiling wiron.

• Kemadha

Inggih punika pinggiraning bathik ingkang kapernahaken wonten kiwa tengenipun udheng. Ingkang lancip menika kawastanan cakrik pangkur.

• Talingan

Inggih punika peranganing udheng sisih kiwa tengen ngandhap, radi melengkung supados trep mapan sak nginggilipun talingan.

• Modangan

Inggih punika namaning cakrik rerenggan bathik ingkang ing udheng mapanipun wonten sisih nginggil (nginggil rikma, wiwit saking ngajengan tumuju tengah, nginggil embun-embun).

• Mondholan

Inggih punika peranganing udheng ingkang awujud bunder semu lonjong radi gepeng ingkang kapapanaken wonten sak wingking udheng ing tengah-tengah, trep nginggil githok.

• Pucuking Udheng

Ing sisih nginggil manawi wangunipun lancip punika dipunsebut cakrik perbawan (ingkang mangangge hanggadahi raos perbawa). Dene manawi radi papak dipunwastani cakrik kasatriyan (ingkang ngagem hanggadahi raos Satriya).

• Cakrik seratanipun sampun nedahaken wonten “Stopres” ingkang isen-isen sekar. Utawi cakrik pangkur ingkang wonten untu walang.

• Cakrik perbawan punika minongka dasaring dhestar rikala ageman taksih dados agemanipun Karaton Surakarta.

D. Warninipun Udheng

Ing wekdal sakpunika warnining udheng wonten kalih inggih punika: a) Seratan Bathik, b) Sekaran (kembangan). Dene udheng Bathik wonten 4 warni inggih punika:

1) Udheng Byur

Pinggir mawi kemada, bathikanipun cakrik semen, lereng, lung-lungan, ceplok, lan sanesipun.

2) Udheng Tengahan

Mawi semukirang, mawi bvengkok garis kenceng, tengahipun petjhak utawi sekaran, pinggir mawi kemada sungging. Antawisipun kemada kaliyan tengahan kabathik latar pethak, latar cemeng, ceplokan lan sanesipun.

3) Udheng Modang

Pinggir mawi Kemada, wingking mawi Umpak, bathikanipun modang, Pangkur, Ceplok, lereng, lung-lungan.

4) Udheng Celeng

Pinggiripun mawi Kemada, wingking mawi umpak, bathikanipun mawi cakrik lung-lungan ceplok, lereng, tengah cemeng byur.

Udheng Bangsanipun Sekaran antawisipun inggih punika:

1) Irawan

Pinggir mawi bathik kemada mawi umpak, tengah kabathik semukirang latar pethak. Antawisipun semukirang kaliyan umpak kasekar kadosta :gadhung, Wungu. Kenthol.

2) Sekaran

Udheng sekaran punika warni-warni miturut ulesipun pulas kadosta: gadhung tengah pethak, dipun wastani gadhung mlathi. Biru tengahipun pethak, bangun tulak lan sanesipun.

3) Rintik

Ules kaliyan naminipun Sekaran, naming saking pinggir 2 CM kajumput wangunipun kadosta: Regulon, Tapakm dara, Cengkehan, Kembang Jeruk.

4) Wulung

Udheng ulesipun byur cemeng, padatan sunglonipun lancip cakrik perbawan.

E. Patrapipun Hangagem Udheng

Patrapipun anggenipun ngagem udheng kedah trep, mboten kenging miring, methongkrong menapadene Jeplak. Kaangkah antawisipun alis kaliyan wironing udheng wiyaripun setunggal nyari. 

F. Paugeran Hangagem Udheng

Ngagem Udheng ugi wonten paugeranipun, utaminipun manawi sowan dhateng Karaton mboten kenging sak sekecanipun piyambak.

1) Ing Karaton Surakarta

a) Udheng Jebehan

Udheng menika ageing para luhur, inggih menika Ingkang Sinuhun, Para putra Sentana, kaliyan para abdidalem ingkang hanggadahi Sesebatan Riya nginggil (KRA), kalebet ingkang anon-anon.

b) Udheng Cekok Mondhol Kuncung

Agemanipun Bupati Riya, Bupati Sepuh sak pangandhap inggih punika wiwit saking sesebatanKRAT, KRMT, KRT, RMT, RT, Panewu, Mantri saha Lurah. Kalebet ingkang anon-anon.

2) Ing Sanjawining Karaton

Wonten sanjawining Karaton panganggenipun Udheng merdika (bebas), padhatan ingkang dipun agem Udheng Jebehan, inggih wonten pahargyan menapa kemawon, kalebet wonten ing kasripahan (layatan).

2. KULAMBI UTAWI RASUKAN

A. Pangertosanipun

Kados sampun ka-aturaken ing ngajeng, nilih busana Jawi ing Karaton Surakarta Hadiningrat punika Iyasanipun ISKS Paku Buwana III, hawit saking kedadosan wontenipun perjanjen Giyanti Ing warsa 1755 Masehi. Ingkang salajengipun Iyasan punika ngalami ewah-ewahan sarta monceripun ewah-ewahan rikala Jumeneng dalem ISKS Paku Buwana IX saha ISKS Paku Buwana X. gandheng punika naming winates bab rasukan/ageman adat Jawi ingkang limrah dipunagem priyantun kakung ing Surakarta wekdal sakpunika, inggih wiwit jumeneng-dalem Sawargi SISKS Paku Buwana XII, ingkang kaaturaken kados ing ngandhap punika.

B. Wanguning Kulambi Utawi Rasukan

Miturut wangunipun, rasukan busana Jawi kakung, ingkang baku wonten warni kalih inggih punikaAtellah kaliyan Beskap, menggah sanesipun hanjumbuhaken kaliyan dasaring kulambi sakawit inggih punika Beskap saha Atellah.

 

1) Atellah

Ingkang dipun wastani Atellah makaten, awujud jas tutup. Dados wiwit gulonipun, ing tengah katutup dumugi sak pangandhap. Kancingipun wonten tengah-tengah wiwit sak ngandhaping Jangga sak pangandhap, limrahipun wonten 5 kancing utawi benik. Dene sisih wingking sak ngandhap pengkeran dipun krowok, kangge ngetingalaken nyengkelit dhuwung.

2) Beskap

 Beskap makaten wujud jas, gulonipun tutup kanthi kancing ing sisih tengah. Dene kapernah jaja (dhadha) sak pangandhap katutup mawi tangkepan mangiwa, miring mangandhap. Kancingipun kiwa sak pangandhap wonten tiga. Dene sisih tengen jaja dipun pasangi kancing (benik) ugi cacah kalih mapanipun sami kaliyan kancing ing kiwa, minongka pasren. Kadosdene atellah, ing wingking sak pangandhap pengkeran dipun krowok, kangge nyengkelit dhuwung. 

3) Sikepan

 Sikepan makaten wangunipun sami kaliyan Atellah kanthi bikaan ing tengah, namung bikaanipun kadamel cupet, dados mboten saget katutup kakancingaken. Ing sisih tengen bikaanipun dipun pasangi kancing, namung minongka pasren. Ing perangan nglebet dipun agemi rasukan Rompi Pethak, gulon tutup mawi kancing sisih tengah sak pangandhap. Sarehning agemanipun mboten saget kakancingaken, pramila manawi ngagem Rompinipun tartamtu ketingal.

4) Langenharjan 

Langenharjan punika satunggaling ageman ingkang kathah emperipun kaliyan busana “Barat” inggih punika Jas bikak kados TEXIDO. Tegesipun sakngandhapipun gulu tutupipun jas kawalik kaprenahaken mangiwa lan manengen.

Kancingipun wonten setunggal menapa kalih. Sanesipun pasren. Ing sisih wingking sakngandhap pengkeran ugi dipun krowok. Dene rasukan ingkang wonten nglebet wonten rangkep kalih. Nglebet piyambak “Hem” lengan panjang kanthi gulonipun jejeg ngadeg manginggil (staande kraag) dipun paringi dasi kupu-kupu. Nembe dipun rangkepi Rompi kancing tengah.

5) Beskap Landhung

 Beskap landhung punika wangunipun sami kaliyan beskap limrah, namung badanipun langkung panjang kados dene jas limrah. Samanten ugi wingkingipun mboten dipun krowok, kajawibeskap landhung ugi wonten wangun atellah landhung.

Kajawi menika taksih wonten rerangkenipun ageman kasebat ing nginggil inggih punika ingkang dipunwastani”Kemejan” inggih punika rangkepaning gulon saha rangkepaning pucukan lengen, awujud kain pethak ingkang kajahit rangkep wiyaripun kirang langkung 5 Cm. panjangipun kaukur sami kaliyan ubengipun gulon saha pucukan lengen.

6) Taqwa

 Taksih wonten malih ingkang perlu dipun mangertosi wontenipun ageman mligi kagem Ratu utawi Nata inggih punika busana Taqwa. Busana punika Iyasanipun Kanjeng Sunan Kalijaga, mligi kagem para Nata. Sak punika asring dipun agem dening ISKS Paku Buwana XIII arupi beskap,namung ing sisih ngajeng (jaja) tangkepipun panjang dumugi ngandhap. Dene kulukipun kanigaran.

C. Warnining Kulambi Utawi Rasukan

Warnanipun busana ing Karaton Surbusana kabentenaken antawisipun atellah kaliyan beskap. Tumrap Atellah warninipun namung wonten kalih, inggih menika cemeng lan pethak. Atellah punika kalebet ageman resmi Karaton Surakarta. Dene beskap kalebet ugi ingkang landhung, ulesipun saget warni-warni, cemeng, abu-abu, kuning gadhing ijem, lan sanesipun.

D. Paugeran Pangageming Rasukan

1) Ing Karaton Surakarta

Sampun dados adat lupiya, busana punapa ingkang dipun agem manawi wonten ing pisowanan, saget kawuningan saking Serat timbalan-dalem. Padatan dipun bentenaken antawisipun pisowanan ageng saha pisowanan padintenan utawi limrah. Umumipun manawi pisowanan ageng punika warninipun cemeng. Dene pisowanan padintenan warninipun merdeka.

a) Pisowanan Ageng

1. Tumrap Para Santana Dalem Riya Nginggil sesebatan KPH, KP, KRA agemamnipun sikepan cekak warni cemeng mawi rompi pethak. Udheng Jebehan, Dhuwung Warangka Ladrang.

2. Tumrap Abdidalem Bupati Sepuh Riya kanthi sesebatan KRAT agemanipun Sikepan Cekak warni Cemeng, Udheng Cekok mondhol Kuncung, dhuwung warangka Ladrang.

3. Tumrap para sentana dalem, abdidalem, bupati, bupati anom ingkang sesebatanipun KRMT, KRT, RMT, RT, agemanipun Atellah Cemeng mawi “Passan”, Udheng Cekok Mondhol Kuncung, Dhuwung warangka Ladrang, nganggar Samir.

4. Abdi-dalem sanesipun Panewu sak pangandhap, agemanipun Atellah Cemeng, Udheng Cekok mondhol mawi kuncung, dhuwung warangka ladrang, hanganggar samir.

b) Pisowanan Padintenan

Ing pisowann padintenan, sadaya kemawon inggih putra sentana-dalem punapadene para Abdi-dalem, agemanipun beskap sauger mboten cemeng. Kajawi ingkang kadawuhan mengku damel kadosta Abdi-dalem Juru Suranata, Ngulama, srabut agemanipun atellah pethak.

2) Ing Sanjawining Karaton

Busana adat Jawi ingkang sami dipun agem ing sanjawining Keraton, limrahipun manawi wonten pahargyan mantu, tumbuk yuswa, supitan, layatan inggih punika beskap.

3. SABUK

A. Pangertosanipun Sabuk

Sabuk punika ageman ingkang dipun angge nutupi setagen. Dados manawi sinjang sampun dipun singseti, lajeng dipun sinseti malih mawi sabuk, supados setagen mboten ketingal. Dados kadosdene pasren. Kajawi punika sabuk mangkenipun ugi badhe dipun angge nyengkelitaken dhuwung ing sisih wingking. Dados rehdene ageman rasukan ing wingking krowok, pramila ingkang ketingal sanes sinjang utawi setagenipun, ingkang ugi minongka kangge nyengkelitipun dhuwung.

B. Jinis Sarta Cakrikipun Sabuk

Jinis sarta cakripun sabuk punika wonten tiga, inggih punika:

1) Sabuk Cindhe

Bakalipun ingkang dipun angge saking benang sutra alus ingkang sampun kacelup kaliyan ules warni-warni. Manawi sampun katenun, sekaranipun urapi pesagi utawi sawa mawarni-warni ingkang dipun rakit mujudaken wewangunan ingkang saestu nengsemaken (artistic). Wekdal sakpunika sampun awis-awis sanget wontenipun. Dene ingkang wonten cakrikipun memper sabuk cindhe, ananing sanes saking tenunan, naming saking cap- capan memper cindhe, wujud makaten dipun sebat “Cindhen”.

Sinaosa sekaranipun kawangun saking maneka warnanipun pesagi pesagi alit, nanging manawi ingkang kathah (dominan) warninipunn abrit, lajeng katingal sabuk abrit, semanten ugi ingkang ijem, wungu, kuning lsp.

2) Sabuk Tenunan

Bahanipun pancen kadamel saking benang tenun limrah, padatan ulesipun byur polos. Warnanipun wonten ingkang ijem, abrit, wungu, kuning, lan sanesipun. Kala – kala dipun selipi benang Jene (emas) ingkang mujudaken garis-garis jene (emas) utawi kados dene toya jawah, ingkang makaten dipun astani cakrik “Udan Mas”.

3) Sabuk Celupan

Inggih punika satunggalintg sabuk ingkang bahanipun pancen saking celupan kanthi ules mawarni-warni kadosta: Sindhur, Podhang nusup sari, Uyah sawungkul, ceplok.

C. Patrapipun Mangangge Utawi Ngagem Sabuk

Kados sampun ka-aturaken ing nginggil, panjangipun sabuk watawis 4 – 5 M. patrapipun ngagem kanthi kaubedaken badan, kawiwitan saking nginggil, ubedipun mangiwa. Ubedipun ingkang angka kalih kapernahaken kirang langkung kalih nyari sak ngandhapipun. Semanten ugi ubedan ingkang angka tiga kapernahaken kirang langkung kalih nyari sak ngandhapipun ubedan angka kalih, makaten sak piturutipun ngantos sap gangsal utawi nenem. Telas pungkasaning sabuk lajeng dipun peniteni supados mboten udhar, perlu dipun taliti supados sinjang punapa dene setagen mboten ketingal.

Kajawi punika ugi dipun imut-imut, anggenipun miwiti ubedan sabuk punika benten kaliyan ubedipun setagen. Manawi ubedipun setagen punika kawiwitan saking ngandhap minggah supados kenceng. Dene manawi sabuk ubedipun kawiwitan saking nginggil lajeng mangandhap supados mangkenipun saget kangge nyengkelit dhuwung.

D. Paugeran Pangangening Sabuk.

Limrahipun wonten pundi kemawon, manawi sipatipun pahargyan, agemanipun sabuk merdika. Kajawi mawi nuju layatan, sabukipun prayogi cemeng polos. Dene manawi mantu, para ingkang sami bebesanan sabukipun salindhur.

Dene ing pisowanan karaton, tumrap para sentana dalem punapa dene abdidalem ingkang sesebatan Bupati mangandhap, mboten kepareng ngagem sabuk cindhe.

4. EPEK TIMANG LAN LEREP

A. Pangertosanipun

Ingkang dipun wastani Epek menika awujud setut ingkang kadamel saking bakalan kain bludru, wiyaripun watawis 5 CM, dene panjangipun watawis 120 – 150 CM. kajawi saking bludru epek ugi wonten ingkang kadamel saking bubatipun kapal (rambut jaran), rambut punapa dene surinipun. Bongkotipun epek dipun pasangi “Timang” utawi Gesper ingkang dipun angge nyandhet ubetipun epek, sarta “Lerep” ingkang kangge nlesepaken tirahaning epek supados mboten kumlewer.

Timang (Gesper) sarta lerep, limrahipun kadamel saking “kuningan” kanthi rinengga ukiran. Malah kepara ukiranipun wonten ingkang dipun tretes inten, barliyan, menapa dene selamaya.

B. Warni – warnipun Epek

Limrahipun Epek wonten tiga cacahipun, inggih punika:

1) Epek Polos

Epek punika kadamel saking bludru polos, ulesipun wonten ingkang warni biru, abrit, cemeng, wungu, lan sapanungalipun.

2) Epek Blodiran

Limrahipun epek punika kadamel saking bludru, lajeng dipun bolder mawarni-warni. Wonten ingkang cakrik untu walang utawi ombak banyu, wonten ingkang arupi sekaran ron pakis.

3) Epek Rambut

Inggih punika epek ingkang kadamel saking bubatipun kapal (jaran) warni cemeng.

C. Paugeran Mangangge Epek

Caranipun hangagem epek punika ka-ubedaken wonten sabuk, ubedipun mangiwa, tegesipun timang kaprenahaken sisih kiwa. Anggenipun ngubedaken epek, ka-angkah wiyaripun antawisipun epek ngandhap kaliyan sabuk sisih ngandhap kirang langkung 2.5 nyari (kalih setengah nyari). Dene timangipun kapernahaken wonten ngajeng trep tengah-tengah. Wonten ing pabrayan umum jinis epek ingkang dipun agem warninipun merdika mboten wonten awisanipun. Naming manawi nuju layatan, prayogi hangagem sabuk cemeng.

Manawi sowan dhateng karaton, tumrap para putra Santana dalem menapadene abdidalem ingkang sesebatanipun bupati sak pangandhap mboten kepareng hangagem epek ingkang boldiran untu walang punapa dene ombak banyu. Prayoginipun hangagem ingkang polos. Bab warni kasumanggakaken miturut paugeran ingkang dipun remeni.

Gegandhengan kaliyan paugeran hangagem epek lan sabuk, warah dalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Paku Buwana Kaping IX Karaton Surakarta Hadiningrat paring wewarah tumrap paugeran hangagem sabuk ingkang kajumbuhaen kaliyan epek lan lerepipun. Dene wujudipun kados ingkang ka-aturaken ing seratan punika.

Nomor Warni Sabuk Epek Aranipun Watak Panganggenipun:

01 Ungu Ijem Wredha Ginugah Ayem, Wredha/Siang

02 Ijem Abrit Mudha Rumagang Trengginas,Mudha/S/D

03 Biru Abrit Satriya mangsah Trampil mapan, nudha, wredha/S/D

04 Jambu /jambon/ Biru/cemeng/ungu Narendratama Sabar, menep, S/D

05 Jenar /Kuning Biru / Cemeng Candra Sumunar Sabar, maton, S/D

06 Kapuranta (abrit anem) Biru /Cemeng/Ungu Surya Sumirat Tan Swala/Mudha, S/D

5. SINJANG UTAWI NYAMPING

Pangertosanipun Sinjang

Sinjang basanipun ngoko Jarik utawi Jarit lan Sewek (jawi wetan), kramanipun inggil “Nyamping’. Inggih punika arupi kain bathik ingkang dipun agem kanthi ka-ubedaken ing badan nutupi jaja sak pangandhap, dene watesipun suku ing nginggil polok.

Kain bathik ingkang ka-agem nyampingan utawi sinjang kalawau, saestu arupin wohing pangolah budi para leluhur linangkung run tumurun wiwit jaman kina makina. Kajawi cakrik ingkang rawit (njlimet) lan nengsemaken ugi caanipun ndamel igu rungsit kagarap kanthi njlimet, sabar , telaten, sarta nglampahi pinten-pinten tataran.

6. DHUWUNG UTAWI WANGKINGAN

Pangertosan Dhuwung Utawi Wangkingan

Dhuwung, basanipun ngoko keris, krama inggilipun wangkingan arupi wujud sanjata tumrap tiyang Jawi ingkang sanget adi luhung. Kawastanan adiluhung amarji sak donya mboten wonten tandhingipun. Wiwit saking padamelanipun ingkang rungsit, rawit, kanthi telaten, sabar sarta eneping manah.

Perlu katerangaken bilih dhuwung piyambak onten warni kalih, inggih menika:

1) Dhuwung ingkang mligi kadamel kagem ageman, utawi pasren, menika hanggenipun damel mboten mawi pasa utawi lampah prihatos.

2) Dhuwung pusaka tayuhan, inggih menika ingkang ndamelipun dipun kantheni lampah sarta upacara ingkang sampun dados pakem utawi paugeran ingkang gumathok. Dhuwung pusaka menika salajengipun ingkang dipun aji-aji punapadene dipun agung-agungaken.

Dhuwung sawenehing gaman ingkang kadamel saking campuran tosan, pramila wonten ingkang mastani”tosan aji”, wangunipun tipis panjang, dene cepenganipun dipun wastani ukiran. Wiyaripun dhuwung watawis 8 CM, lajeng merit samsaya alit ngantos dumugi 2.5 CM wiyaripun lan wekasan pucukipun lancip. Dene panjangipun watawis 35-40 CM. kiwa lan tengenipun kadamel landhep. Dene wangunipun wonten ingkang jejeg (leres) wonten ingkang ngolat-ngolet ingkang ugi dipun wastani “Luk”.

Dhuwung manawi mboten dipun ginakaken kedahdipun lebetaken ing wadhahipun, ingkang dipun namakaken “warangka” sebab kathah dhuwung ingkang sampun dipun warangi lan menika sanget mbebayani.

7. SETAGEN

Pangertosanipun Setagen

Setagen punika arupi pirantos kangge nyingseti utawi ngencengaken tumempelipun sinjang wonten badan, supados sampun ngantos mlorod temahan udhar. Setagen bakalanipun kadamel saking kain tenun kandel, benangipun tenun agal, mila radi kaken. Wiyaripun setagen watawis 2 – 4 M. ulesipun warni-warni, wonten ingkang cemeng, ijem, pethak, naming sadaya wau mboten wigatos, jalaran mangenipun setagen punika badhe katutup kaliyan sabuk, wonten nglebet dados mboten ketingal saking njawi.

8. CENDA UTAWI SELOP

Canela dijabarke saka canthelna jroning nala, utawa cekelan sing kuwat sajroning atimu . Canela padha karo selop utawa sandhal. Canela dienggo neng sikil supoyo ben awake dhewe nyembah lan batin.

PANUTUP

A. Dudutan

Penganggon jawa jangkep wonten 8 werni inggih menika:

a. Udheng utawi destar

b. Rasukan

c. Sabuk

d. Epek, timang lan lerep

e. Sinjang

f. Dhuwung

g. Setagen

h. Selop

Sumber : http://qoniatul.blogspot.com/2014/11/tata-busana-jawa.html